Thông động mạch cảnh - xoang hang (Carotid-cavernous fistula - CCF) là tình trạng thông nối bất thường giữa động mạch cảnh và xoang tĩnh mạch hang, gây rối loạn dẫn lưu máu tĩnh mạch vùng hốc mắt và não. Hậu quả là tăng áp lực tĩnh mạch quanh mắt, giảm tưới máu thần kinh sọ não, dẫn đến hàng loạt triệu chứng ở mắt và thần kinh.

Bệnh lý này thường hình thành sau chấn thương đầu, chiếm khoảng 75% trường hợp, do rách động mạch cảnh trong. Một số nguyên nhân ít gặp hơn gồm vỡ túi phình động mạch cảnh trong xoang hang hoặc tai biến sau phẫu thuật vùng tuyến yên - xoang bướm.

Mới đây, các bác sĩ Khoa Mắt, Bệnh viện Bãi Cháy (Quảng Ninh) đã tiếp nhận và chẩn đoán thông động mạch cảnh - xoang hang cho bệnh nhân T.Q.S. (24 tuổi, trú tại xã Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh). Theo bệnh sử, bệnh nhân từng bị chấn thương sọ não do tai nạn giao thông và đã phẫu thuật cách đây 9 tháng. Khoảng 5 tháng gần đây, người bệnh xuất hiện đau đầu kéo dài, mắt phải đỏ, đau nhức, lồi dần và nhìn mờ.

Khám lâm sàng ghi nhận mắt phải thị lực chỉ còn 1/10, lồi rõ, lác trong, giãn tĩnh mạch thượng củng mạc, kết mạc cương tụ toàn bộ, giác mạc phù, đồng tử giãn, phản xạ ánh sáng yếu; mắt trái lồi nhẹ. Kết quả chụp cắt lớp vi tính mạch máu não cho thấy hình ảnh thông động mạch cảnh - xoang hang hai bên. Người bệnh đã được tư vấn hướng điều trị phù hợp.

Theo BSCKI Hoàng Thị Luyến - Phó Trưởng Khoa Mắt, thông động mạch cảnh - xoang hang là bệnh lý rất hiếm, thuộc lĩnh vực mạch máu não - thần kinh, nhưng biểu hiện ban đầu dễ bị bỏ sót. Các dấu hiệu thường gặp gồm lồi mắt một bên tăng dần, đỏ mắt và phù kết mạc kéo dài không đáp ứng điều trị viêm thông thường, nhìn mờ, song thị, đau nhức hốc mắt. Một số trường hợp có thể nghe thấy tiếng thổi trong đầu - triệu chứng hiếm nhưng có giá trị gợi ý cao.

Nếu không được chẩn đoán sớm tại các cơ sở y tế có chuyên khoa sâu, người bệnh có nguy cơ đối mặt với nhiều biến chứng nặng như giảm thị lực không hồi phục, mù lòa, liệt vận nhãn, biến dạng thẩm mỹ vùng mắt; thậm chí biến chứng thần kinh nguy hiểm như tăng áp lực nội sọ, xuất huyết não, đe dọa tính mạng.

Việc chẩn đoán và điều trị thông động mạch cảnh - xoang hang đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều chuyên khoa như mắt, thần kinh, chẩn đoán hình ảnh và điện quang can thiệp. Hiện nay, can thiệp nội mạch là phương pháp điều trị ưu tiên nhờ ít xâm lấn và hiệu quả cao, dù kỹ thuật phức tạp và tiềm ẩn nguy cơ tai biến.

Từ trường hợp trên, các bác sĩ khuyến cáo người dân không chủ quan khi xuất hiện các dấu hiệu như lồi mắt, đỏ mắt kéo dài, đau đầu, nhìn mờ, nhìn đôi… đặc biệt sau chấn thương vùng đầu - mặt và điều trị thông thường không cải thiện. Người bệnh cần đến các cơ sở y tế có chuyên khoa mắt và thần kinh để được thăm khám, chẩn đoán sớm, loại trừ bệnh lý thông động mạch cảnh - xoang hang và can thiệp kịp thời nhằm bảo tồn thị lực và tính mạng.